Terug naar nieuwsoverzicht

Waar komt koffie vandaan – en hoe werd het zo populair?

Koffie & Thee Nederland | 5 maart 2020

’s Ochtends maakt de geur van vers gezette filterkoffie je langzaam wakker. Is je trein vertraagd? Een kop koffie biedt troost. En na een uitgebreide maaltijd past er altijd wel een espresso bij. Gezellig ‘een bakkie doen’ is een belangrijk onderdeel van ons sociale leven. 82% van de Nederlands drinkt regelmatig koffie, gemiddeld zo’n 4 kopjes per dag (bron: Nationaal Koffie & Thee Onderzoek). Waar komt koffie vandaan? En hoe heeft het zo’n prominente plek in onze cultuur veroverd? 

Energieke geiten

Geitenherder Kaldi laat zijn kudde grazen in Ethiopië. Zijn geiten eten felrode bessen van een struik. Al snel beginnen ze wild in het rond te springen. Nieuwsgierig proeft Kaldi zelf ook van de bessen en hij ervaart het opwekkende effect. Enthousiast neemt hij zijn vondst mee naar een nabijgelegen klooster. De monniken zijn minder te spreken over de smaak en ze gooien de bessen in het vuur. Zodra ze het uitgesproken aroma van de gebrande koffie ruiken, halen ze snel de resten tussen de kolen vandaan. Vermalen en opgelost in kokend water drinken ze het op: het eerste kopje koffie ter wereld. 

Afbeelding: Een man en vrouw drinken koffie of thee in de tuin, Jan Broedelet, 1690 – 1700 (bron: Rijksmuseum)

Koffiehandel ontstaat

Een mooie legende, maar helaas: waarschijnlijk niet waargebeurd. Wel is het bijna zeker dat koffie zijn herkomst vindt in Ethiopië. Arabische handelaren nemen het in de 14e eeuw mee naar de plaats Mokka in Jemen. De qahwa die ze zetten in koffiehuizen wordt populair en er ontstaat een levendige koffiehandel in het Midden-Oosten. 

Afbeelding: Aan een tafel zit een gezelschap koffie te drinken, Jan Luyken, 1711 (Bron: Rijksmuseum)

Koffiehuizen in Europa

Ook Europese handelaren leren de drank kennen. Halverwege de 17e eeuw wordt het in Nederland geïntroduceerd. Rond 1700 zijn er 32 koffiehuizen in Amsterdam. Daar gaat het niet alleen om koffiedrinken. De elite komt bij elkaar om te discussiëren, te kaarten, te gokken of om de krant te lezen, in de comfortabele ruimte.

Afbeelding: Ochtend: man en vrouw aan de koffie, Nicolas de Larmessin (III), after Nicolas Lancret, 1741 (bron: Rijksmuseum)

Nederland ziet handel

De handelaren in Mokka verdienen goed aan de stijgende vraag naar koffie. Nederlanders zien zelf mogelijkheden voor handel en leggen koffieplantages aan in Java. In 1711 komt de eerste lading ‘Nederlandse’ koffie aan in Amsterdam. Ook andere landen beginnen koffie te verbouwen en met het groeiende aanbod daalt de prijs. De koffie wordt betaalbaarder, maar het benodigde dure servies (potten, kopjes, schoteltjes en kannetjes), houden het een exclusieve drank. Men bereidt het vooral op de Turkse manier, waarbij de koffie in een pot met water gekookt wordt.

Afbeelding: Buste van een jonge vrouw die koffie drinkt, Louis Marin Bonnet, 1774 (bron: Rijksmuseum)

Voor iedereen

Vanaf de 19e eeuw is koffie een echte volksdrank, die volgens een drupmethode – vergelijkbaar met onze filterkoffie – wordt gezet. In de jaren ‘30 van de 20e eeuw komen de Franse cafetière en Italiaanse percolator op de markt.

Afbeelding: Koffiekan voor het zetten van koffie, met bovenin gemalen koffie in een filter, 1932 (bron: Nationaal Archief, CC0)

Zetmethodes

De laatste jaren volgen de zetmethodes elkaar snel op: van filterkoffie naar espressoapparaten, en van koffiepads en -cups naar slow coffee. Ondanks de vele variaties die nu populair zijn, blijft een ‘gewoon’ zwart bakkie favoriet. 

Koffie is dus al zo’n 700 jaar oud. De volgende keer dat je koffie haalt voor je collega’s, kun je ze uitgebreid vertellen over de geschiedenis van hun kopje. 

Afbeelding: Vrouw tijdens het koffie schenken voor de visite in de salon, 1950 (bron: Nationaal Archief, CC0)